تسهیلات خرد و کلان در ایران به ابزار توزیع رانت تبدیل شده‌اند
تسهیلات خرد و کلان در ایران بیش از آنکه بر اساس اعتبار و توان بازپرداخت افراد توزیع شوند، به ابزاری برای توزیع رانت تبدیل شده‌اند. فعالان حوزه اعتباردهی معتقدند تداوم وثیقه‌محوری و ضعف دسترسی به داده‌های مالی، مانع شکل‌گیری نظام اعتبارسنجی دقیق و فراگیر شده است.
به گزارش خبرنگار پايگاه خبري سروش امنيت به نقل از پيوست ،مهدی احمدی، رئیس هیات مدیره شرکت اعتبار سنجی ایران، در پنلی با موضوع «وقتی دارایی تبدیل به اعتبار می‌شود»، که در فیناپ ۲۴ برگزار شد، با اشاره به اینکه استانداردهای اعتبار سنجی ایران یکی از بهترین سیستم‌های جهان است و بالای ۹۲ درصد به درستی کار می‌کند، گفت: بیش از ۸۵ درصد مردم اعتبار سنجی شده‌اند و پلتفرم‌ها نیز داده‌های خود را ارائه می‌کنند.
او در ادامه اضافه کرد: الگوی اعتبار سنجی فعلی در ایران از بر اساس تمایل به پرداخت است، نه توان پرداخت. تجربه نشان داده است که هرچه مبلغ وام بیشتر شده، نکول مشتری هم بیشتر شده است و آن را پرداخت نمی‌کند. این درحالی است که وام‌های خرد نکول و ریسک اعتباری کمتری دارند. بنابراین به نظر من برای وام‌های خرد توثیق نباید مبنا قرار گیرد.
او با توضیح اینکه منظور از تسهیلات خرد، اعتبار برای نیازهای روزمره است نه لزوما برای سرمایه‌گذاری، گفت: قانون اعداد بزرگ با اعداد کوچک فرق دارند. قانون ایران نیز با دنیا فرق می‌کند. به باور من، وام یا تسهیلات خرد و کلان در ایران از جنس توزیع رانت است. حتی وام‌هایی که پلتفرم‌ها با نرخ ۴۰ تا ۴۵ درصد ارائه می‌کنند نیز، رانت است.
ریسک اعتبار بر دوش کیست؟
صادق سپندارند، مدیرکل بانکداری خرد و کسب‌وکارهای کوچک بانک ملی ایران هم در بخشی دیگر گفت: پلتفرم‌ها امروز توثیق را راحت‌تر کرده‌اند و این برای بانک خوب است، اما ریسک هیچ‌وقت از بین نمی‌رود، بلکه منتقل می‌شود. وقتی یک دارایی را توثیق می‌کنیم، ریسک نکول را برای بانک حداقل کرده‌ایم. اما این جایگزین مناسبی برای قدرت پرداخت در آینده نیست. توثیق‌گرایی توان بازپرداخت فرد را بررسی نمی‌کند و همین مساله یکی از نقد‌های من به این مساله است.
او در ادامه اضافه کرد: نقد من این است که این مساله نباید جایگزین یا جانشین توان پرداخت فرد شود. این موضوع می‌تواند از اعتبارسنجی درست کاربران جلوگیری کند. این درحالی است که پلتفرم‌های اعتباردهی، داده‌های زیادی برای اعتبارسنجی درست دارند.
سپندارند با توضیح اینکه در الگوی بانکی، مشتری با ارائه وثیقه ریسک را از دوش بانک بر می‌دارد، گفت: انتقاد در مورد توثیق‌گرایی همواره به شبکه بانکی وارد بود از همین رو پلتفرم‌ها نیز نباید به این سمت حرکت کنند حتی اگر پلتفرم‌ها توثیق را ساده‌تر می‌کنند اما ریسک توثیق در آن است هر چند ریسک بانک و پلتفرم را به صفر میل می‌دهد اما واقعیتش آن است که تمام ریسک را بر دوش مصرف کننده و کاربر می‌اندازد در اصل اگر کاربر موفق به بازپرداخت نشود تمام آنچیزی که طی سال‌ها پس‌انداز کرده می‌خواهد طلا باشد یا رمزارز یا ملک همه را به یکباره از دست می‌دهد.
او ادامه داد: ریسک را نباید بر دوش مشتری انداخت. به باور من توان بازپرداخت مشتری، تنها بر اساس رتبه اعتباری او نیست. بنابراین باید بعد از بازپرداخت درست، میزان اعتبار افزایش یابد.
نبود دسترسی به اطلاعات آزاد یکی از چالش‌های اعتبارسنجی‌ست
حمیدرضا سعادتی، معاون بازاریابی و سوپراپلیکیشن دیجی‌پی با اشاره به اینکه تمام کشورهایی که در بحث اعتبار فعالیت می‌کنند، دسترسی به اطلاعات آزاد دارند، گفت: در جهان اطلاعات پایه شهروندی مشتری در دسترس است و بر اساس بررسی آن، اعتبار داده می‌شود. این داده در کشور ما وجود ندارد.
سعادتی تاکید کرد: تنها اطلاعات پلتفرم‌های اعتبار سنجی نیست که می‌تواند در اعتبار سنجی تاثیر گذار باشد. داده‌های بانکی و اعتبار سنجی بانکی نیز اهمیت بسیار بالاتری به نسبت پلتفرم دارد.
به گفته او اکثر بانک‌ها بیشتر از ۴۰۰ میلیون تومان اعتبار نمی‌دهند و هرچه امروز وجود دارد، بر اساس گفته بانک است.
بنابراین به باور سعادتی اگر اعتبار سنجی درست نیست، پس نمی‌توان نرخ نکول را بر گردن پلتفرم انداخت.
پلتفرم کاری را انجام داد که بانک نتوانست
علی میری، مدیرعامل وال‌گلد گفت: هدف ما در توثیق دارایی، این بود که دارایی بتواند تبدیل به سرمایه‌گذاری شود.
او به سه مفهوم ثروت، وجه نقد و توان مالی پرداخت و گفت: مفهوم توثیق دارایی از این جنس است که بتواند توان اقتصادی را افزایش دهد. ما در تلاش بوده‌ایم کاربر بدون اینکه بخواهد سرمایه خود را بفروشد بتواند با حفظ دارایی و ارزش و توان اقتصادی خود، تامین اعتبار شود.
میری بر این باور است که هرچند گفته می‌شود، ۹۲ درصد اعتبار سنجی در ایران صحیح است، شمول اعتبار سنجی ایران به نسبت دنیا پایین است.
او در ادامه توضیح داد: منابع اکثر ایرانی‌ها به اعتبار بانکی محدود است و این رانت، به بخش خاصی ارائه می‌شود. در این بین پلتفرم توانسته امکانی ایجاد کند برای اینکه کاربران بتوانند تامین اعتبار شوند. باید از نگاه کاربر به دارایی نگاه کرد و آن را نوعی از حفظ ارزش می‌بیند. پلتفرم در حد توان خود می‌تواند به تامین اعتبار کمک کند.
اعتبار می تواند منجر به تصمیم‌های احساسی شود
حمیدرضا توسلی، عضو هیات مدیره بانک قرض‌الحسنه مهر ایران، نیز در بخشی خارج از این پنل به تغییر تصمیم‌ها به واسطه اعتبار پرداخت و گفت: اعتبار خرید را آسان می‌کند، فروشنده را توانمند می‌کند و همچنین، روابط بین انباشت سرمایه در بانک‌ها و سازمان‌هایی که قرار است آن را توزیع کنند برقرار می‌کند. اما در اقتصاد رفتاری، در بسیاری از مواقع منجر به تصمیمات احساسی می شود. اعتبار باعث می‌شود فرد بتواند نیازهای خود را بر لحظه حال متمرکز کند.
او در ادامه گفت: برای اینکه بتوانیم امکان تصمیم را برای افراد مهیا کنیم، باید امکان فراهم کردن اعتبار در حجم بالا را داشته باشیم. به باور من، اکوسیستم‌هایی که امروز از آنها استفاده می‌کنیم، اگر به صورت همگن رشد نکنند، در نهایت نمی‌توانند به بلوغ برسند.
توسلی همچنین حکمرانی داده، استانداردسازی داده و تبادل داده را مسائلی مهمی دانست و گفت: در حالی که جهان سازوکار استفاده از داده را مهیا کرده، در این همچنان این حوزه به بلوغ نرسیده است.
[author title=”نويسنده” image=”https://soroosheamniyat.ir/wp-content/uploads/2025/03/68ce8398-24e3-40b3-8f1a-cd664029e334.png”]مسعود اسدپور کارشناس امنيت وخبرنگار پايگاه خبري سروش امنيت[/author]
منبع : پيوست
