براساس گزارش پايگاه خبري سروش امنيت عبارات مانند حقوق شهروندی و فرهنگ شهروندی و نکلیف شهروندی در گفتگوی روزمره افراد جامعه ودر نوشته ها زیاد دیده و شنیده میشود ،گرچه این عبارات به خاطر تکرار بیش از حد ان گاهی نیز کلیشه ای شده و از بار نظری و علمی خود خالی شده و عوام زده وتبلیغاتی شده اند ولی هرچه باشدحقوق و تکالیف شهروندی از ضروریات زیست روزمره زندگی در دنیای امروز است که افراد به دلایل مختلف به وجود انها نیاز دارند.
از این رو که با وجود شکل گیری شهر مدرن نیاز به تنظیم روابط و تعاملات انسان امروزبا محیط و افراد و ساختار شهری وجود دارد تا انسانها بتوانند در کنار همدیگر زیست مسالمت امیز و بدور از خشونتی داشته باشند و حق و حقوق یکدیگر را رعایت کنند و تکالیف خود را نسبت به دیگران بجا بیاورند.این حق و تکلیف ادمیان در دنیا امروز کاملا وابسته بهم است و نمی تواند از هم جدا باشند و حتی ترتیب و تقدم زمانی انها نیز به گونه ای در روند کار موثر است.به عبارتی جامعه ای که تکالیف شهروندی را مقدم تر از حقوق شهروندی بداند متقاوت تر از جامعه ای است که حقوق شهروندی را مقدم تر از تکالیف آن می داند.
متاسفانه به دلایلی در جامعه ما طلب حقوق شهروندی به شدت بر اجرای تکالیف سبقت گرفته است که این وضعیت دارای جنبه هاو نتایج متفاوتی می باشد.جنبه مثبت آن این است که از یکطرف با جامعه ای مطالبه گر مواجه هستیم که حقوقش را میشناسد و پیگیر مطالبه حقوق شهروندی خود می باشد و از این لحاظ شناختن حقوق خود و طلب کردن آن اتفاق مبارک و خوشایندی می باشد ولی از انطرف جامعه ای که مطالبه گر حقوقش می باشد باید نسبت به اجرای تکالیف شهروندی خویش نیز مقید و متعهد باشد و نمی تواند به بهانه اینکه حقوقش به خوبی استیفا نشده است از زیر بار انجام تکالیف شهروندی خود شانه خالی کند و با این بهانه رفتارهای ضد اجتماعی و ضد شهروندی از خود نشان دهد.
شواهدی از این نمونه رفتارها را در محیط زندگی خود بسیار مشاهده میکنیم. وقتی به کسی که نوعی رفتار ضد اجتماعی و غیر مدنی نشان میدهد.(مثلا ربختن اشغال در خیابان) در چنین وضعیتی وقتی به به او درمورد رفتارش تذکرداده می شود، در پاسخ با حالت طلبکارانه و حتی گاه پرخاشگرانه چنین جواب میدهد که:
” مگر الان در شهر ما همه چیز سر حای خودش قرار دهد و یا همه حقوق ما براورده شده و که شما به من به خاطر ریختن اشغال ها اعتراض می کنی و یا فقط همین مساله یعنی اشغال ریختن من در خیابان مشکل ایجاد کرده است که شما به ان انتقاد می کنید” این گونه استدلال ها نشان می دهد که افراد فکر میکنند تا حقوق آنها به تمامی براورده نشده نباید انتظار انجام تکالیف مدنی و زیست محیطی و شهروندی را از آنها داشته باشید.
نوعی دیگری از استدلال هایی که بعضی از شهروندان در مقابل اعتراض به رفتارهای نامناسب انها بیان می کنند این است که:
” وقتی فلان قشر یا گروه (افراد تازه وارد یا مهاجرت کنندگان از روستا به شهر) هنجارهای شهری را رعایت نمی کنند و نظم شهر را به هم زده اند پس نباید از من انتظار رعایت تکالیف شهروندی را داشته باشید”رعایت نکنند بنابراین این دسته با این بهانه که این گروهها نظم شهررا بهم زده اند، پس انها هم به خود حق می دهند که تکالیف شهروندی خود را بجا بیاورند. بنابراین این گونه افراد انجام تکالیف شهروندی خود را موکول به تغییر افراد و گروههای دیگر می کنند.
البته این گونه استدلالات از این منظر قابل فهم است که وقتی گروهی در جامعه هنجارهای شهری را رعایت نمی کنند طبعا رعایت کردن ان توسط گروهی دیگر فقط باعث بازنده شدن ان گروه ها میشود و گروه بی نظم به ظاهر برنده میشوند(نمونه عملی ان یک صف نامنظم است که بی نظم ها زودتر کارشان راه می افتد !!!!) در این وضعیت اگر هرکسی بخواهد فقط به فکربرنده شدن خود باشد و نگران از بین رفتن نظم و فرهنگ عمومی نباشد و به حقوق و تکالیف شهروندی دیگران بی توجه باشد، باعث بهم ریختن و فروپاشی نظم و فرهنگ جامعه خواهد شد. چیزی که متاسفانه بسیار شاهدش هستیم.
بنابراین در عین حال که حق هر شهروند است دارای زیر ساخت های مناسب شهری هم باشد و باید که زیرساخت های مناسب فرهنگی و حمل و نقل و امکانات مناسب را از دولت و مدیریت شهری مطالبه کند ولی همزمان هم هر شهروند باید تکالیف شهروندی خود را نسبت به دیگر شهروندان و دولت و حتی طبیعت را به جا اورده و انجام انها را مشروط به مناسب نبودن زیر ساخت ها و یا براورده بودن تمام حقوق شهروندی خود نکند.
به عبارتی دیگر فرهنگ شهروندی به صورت ذاتی و ژنیتکی در انسانها کاشته نمی شود بلکه با یادگیری و تمرین و پاداش و تنبیه و گفتگو در درون ادمیان کاشته میشود ونه فقط وظیقه مدیران شهری است که زیرساخت های شهری وشرایط را برای انجام رفتار مناسب شهروندان فراهم کنند بلکه وظیفه همه شهروندان است که در عین مطالبه گری در رعایت تکالیف شهروندی و و این استمرار و پایداری شهروندان در رفتارهای مدنی و درست است که باعث ایجاد محیطی زیبا با شهروندانی مسیولیت پذیر و مطالبه گر و قانون مدار خواهد شد.
دکتر ترکارانی
نويسنده :
سعيد باجلان
منبع :
پايگاه اطلاعرساني مخابرات لرستان
